AndrewWILES

Cambridge1953

Các bạn đã được xem bài viết  "Sơ lược quá trình chứng minh định lý lớn Phecma

(Fermat)  giới  thiệu  qua  về  công  cuộc  săn  tìm  lời  giải  của  nhiều  thế  hệ  nhà  Toán

học lớn trong lịch sử kéo dài gần 300 năm cho bài toán tưởng chừng như rất sơ cấp

này. Bài viết này giới thiệu thêm một câu chuyện về nhà Toán học Andrew Wiles,

người đã đưa ra lời giải hoàn chỉnh cho bài toán này vào cuối thế kỷ 20, đây có lẽ

là  một  trong  những  thành  tựu  Toán  học  có ý  nghĩa  lớn  nhất  trong  cuộc  đời  làm toán của ông.

 ...ước mơ của mộ cậu bé

... Sáng sớm tinh mơ ngày 23/6/1993, Giáo sư john Conway tới toà nhà đã xỉn màu

của  Khoa  Toán  Trường  Đại  Học  Tổng  Hợp Princeton.  Ông  mở  cửa  lớn  rồi  bước

vội vào phòng làm việc của mình. Suốt mất tuần nay, trước cuộc viếng thăm nước

Anh của  Andrew Wiles - người  bạn đồng nghiệp của ông,  liên tiếp những tin  tức

bán tín bán nghi đang lan truyền trong cộng đồng toán học thế giới. Conway cảm

thấy có một điều gì đó quan trọng sẽ xảy ra nhưng ông không đoán được đó là điều

gì.  Ông  bật  máy  vi  tính,  ngồi  xuống  và  nhìn chằm  chằm  vào màn hình.  5 giờ  35

phút sáng,  một bức thư điện tử  ngắn  gọn từ bờ bên kia Đại Tây Dương chợt  hiện

lên:      “      Wiles      chứng       minh       Định       lý      cuối      cùng       của      Fermat       ”

Andrew Wiles, Cambridge, Anh, tháng 6/1993

Cuối  tháng  6/1993,  Giáo sư  Andrew  Wiles  đến  nước  Anh,  ông  trở  lại  trường  Đại

Học  Tổng  Hợp Cambridge,  nơi  ông  nhận  được  bằng  tốt  nghiệp từ 20 năm  trước.

Giáo  sư  John Coates,  nguyên là  người  hướng  dẫn Wiles  làm  luận án  tiến sĩ  tại

Cambridge, đã tổ chức cuộc hội thảo về lý thuyết Iwasawa - một chuyên ngành đặc

biệt  của  lý thuyết  số  -  ngành  học  mà  Wiles  đã  việt  luận  án  và  am  hiểu  rất  rộng.

Coates đã hỏi người sinh viên cũ của mình có muốn trình bày tại hội nghị một bài

thuyết  trình  ngắn  khoảng  1 giờ  về  chủ       đề  tự  chọn  không.  Anh  chàng  Wiles  nhút

nhát -  người trước đó hãn hữu mói nói  ở nơi đông người – đã làm cho người thầy

cũ  cũng như  những người  tổ  chức  hội  nghị  hết  sức  ngạc  nhiên khi  ông xin  được trình bày 3 giờ.

Khi tới Cambridge, anh chàng Wiles 40 tuổi đúng là  một nhà toán học đặc trưng:

áo sơ  mi  trắng  dài  tay  xắn  lên  một  cách  cẩu  thả,  cặp kính  gọng  sừng  dày  cộm,

những lọn tóc thưa và nhạt màu để lòa xòa. Sinh ra ở Cambridge, sự trở về của ông

là một cuộc viếng thăm quê nhà rất đặc biệt – giấc mơ thuở ấu thơ đã trở thành sự

thật. Theo đuổi giấc mộng này, Andrew Wiles sống trọn 7 năm trong một căn gác

xép  của  mình như  một  người  tù  thật  sự,  song ông hy vọng chẳng bao lâu sự  hy

sinh, những tháng năm cố gắng, những chuỗi ngày cô đơn sẽ kết thúc, ông sẽ sớm

có điều  kiện dành  nhiều  thời  gian hơn  cho vợ  và  các  con gái  của  mình,  những

người mà trong suốt 7 năm qua ông đã gần như không còn thời gian dành cho họ.

Bữa ăn trưa của gia đình thường vắng mặt ông, uống trà buổi trưa ông cũng thường

quên,  ông chỉ  tranh thủ  thời  gian  để ăn  tối.  Còn bây  giờ vinh quang đã  thuộc  về ông.

Viện  Toán  học  mang  tên  nhà  khoa  học  vĩ  đại  của  nhân  loại  Issac  Newton  ở

Cambridge mới đây chỉ mở cửa cửa vào dịp Giáo sư Wiles đến công bố công trình

của ông  trong  3 giờ. Viện Newton  rộng  lớn  nằm ở khu khá đẹp cách Trường  Đại

Học  Tổng  Hợp Cambridge  không xa  lắm.  Ở  khu  vực  sảnh  ngoài  phòng  hội  thảo

người ta đặt những chiếc ghế sang trọng và tiện lợi để giúp cho các học giả và các

nhà khoa học trao đổi ý kiến ngoài cuộc họp nhằm thúc đẩy công việc nghiên cứu và tăng cường hiểu biết

Mặc dù Wiles biết hầu hết các nhà toán học từ khắp nơi trên khắp thế giới đến dự

hội  nghị  chuyên  ngành  lần  này  nhưng  ông  vẫn  rất  kín  đáo.  Khi  các  đồng  nghiệp

biểu lộ sự tò mò về bài thuyết trình 3 giờ của ông, ông chỉ nói họ nên đến nghe ông

trình bày rồi sẽ biết. Tính giữ kẽ          như thế là khá đặc biệt ngay cả đối với  một nhà

toán học. Dẫu thường chỉ làm việc một mình để chứng minh các định lý và thườnhh

được cho là những người không thích tụ hội, các nhà toán học thường xuyên chia

sẻ các kết quả nghiên cứu với nhau. Những kết quả này được trao đổi rộng rãi dưới

dạng các bản thảo, rồi các tác giả nhận được ý kiến từ những người khác giúp họ

chỉnh  lý các  bản  báo cáo trước  khi  xuất  bản.  Còn  Wiles  thì  không  hề đưa  ra  bản

thảo  và  không  thảo luận gì  về  công việc  của  mình.  Tên  báo  cáo của  Wiles  là  “

Dạng modula, đường cong elliptic và biểu diễn Galois ”, một cái tên chẳng hé mở

điều  gì,  ngay cả những  người cùng chuyên  môn với Wiles cũng không thể phỏng

đoán  được  báo cáo sẽ  dẫn  đến  đâu.  Những  tin  đồn  ngày  cành  nhân  thêm.

Ngay  ngày đầu, Wiles đã  làm cho khoảng 20 nhà toán  học đến  nghe báo cáo của

ông bất ngờ về một thành tựu toán học vĩ đại của mình – và vẫn còn 2 buổi thuyết

trình nữa. Sẽ là điều gì đây ? Mọi người thấy rõ là cần đến nghe các bài giảng của

Wiles và dường như là sự chờ đợi càng trở nên căng thẳng khi các nhà toán học tập trung theo dõi bài giảng.

Vào ngày thứ 2, Wiles trình bày rất dồn dập. Ông mang theo tập bản thào hơn 200

trang đầy các công thức và các phép toán biến đổi, những ý chính được nêu ra như

là các định lý mới kèm theo chứng minh tóm tắt mà vẫn rất dài. Căn phòng giờ đây

đã kín chỗ. Mọi  người chăm chú  nghe. Sẽ dẫn đến đâu đây ? Wiles  vẫn  giấu kín.

Ông vẫn bỉnh thản viết lên bảng và ông biến mất nhanh khi ngày làm việc kết thúc.

Hôm sau, thứ tư 23/6/1993, là ngày thuyết trình cuối cùng của ông. Khi Wiles tới

gần hội trường lớn, ông thấy cần phải vào hội trường ngay. Người ta đứng chặn hết

cả  lối  vào,  còn  trong phòng  thì  đông  nghẹt  người.  Rất  nhiều  người  mang  theo

camera. Đến khi Wiles viết lên bảng các định lý và các công thức tưởng như là vô

tận thì sự căng thẳng lên cao độ, “ Chỉ có thể có một đường tiến lên duy nhất, một

kết thúc duy  nhất cho báo cáo của Wiles ”, sau  này Giáo sư  Ken Ribet ở Trường

Đại Học Tổng Hợp California tại Berkeley đã nói như vậy. Wiles đang viết những

dòng cuối cùng của chứng minh một giả thuyết toán học phức tạp và khó hiếu: Giả

thuyết  Shimura-Taniyama.  Thế  rồi,  bất  chợt  ông thêm  một  dòng  cuối  cùng,  một

phương trình cổ điển mà 7 năm trước Ken Ribet đã chứng minh là hệ quả của giả

thuyết  này. “ Và điều  này chứng minh định  lý  Fermat “, ông bình thản  nói. “ Tôi nghĩ là tôi kết thúc bài thuyết trình ở đây “

Phòng họp chợt lặng đi trong chốc lát. Rồi sau đó cả hội trường nồng nhiệt vỗ tay

tán  thưởng.  Máy ảnh  nháy  liên  tiếp khi  mọi  người  đứng  dậy chúc  mừng Andrew

Wiles đang mỉm cười. Chỉ vài phút sau, khắp nơi trên thế giới các máy fax và thư

điện tử đã hoạt động liên tục để truyền tin này. Một bài toán nổi tiếng của mọi thời

đại đã được giải quyết xong.